Ile płacą za energię elektryczną Europejczycy?

Co jakiś czas – najczęściej raz na 6 miesięcy około 15 milionów polskich gospodarstw domowych otrzymuje rachunki (faktury) za energię elektryczną i usługi dystrybucyjne. Gospodarstwa domowe stanowią prawie 90% wszystkich odbiorców energii elektrycznej, a zużywają jej około 30,6 TWh – co stanowi tylko 24% całkowitej rocznej konsumpcji energii elektrycznej w Polsce.

Na każdej fakturze widnieje taryfa, do której przynależy odbiorca. Gospodarstwa domowe kupują energię elektryczną w dwóch podstawowych taryfach: G11 i G12. Taryfa G11 cechuje się stałą ceną energii elektrycznej we wszystkie godzinach doby. Rzadziej wybierana jest taryfa G12, która umożliwia rozliczanie energii w dwóch strefach czasowych. Energia jest tańsza w czasie dolin, a droższa w czasie szczytów zapotrzebowania na energię elektryczną – rozwiązanie to jest szczególnie korzystne w przypadku wykorzystywania energii elektrycznej do ogrzewania. Na finalną cenę energii elektrycznej składa się 6 pozycji wyszczególnionych na każdym rachunku, z których 3 bezpośrednio uzależnione są od ilości zużytej energii elektrycznej tj.: energia elektryczna czynna, opłata jakościowa i opłata dystrybucyjna zmienna oraz trzy, które nie zależą bezpośrednio od liczby zużytych kilowatogodzin energii elektrycznej w danym okresie rozliczeniowym tj. opłata przejściowa, opłata dystrybucyjna stała oraz opłata abonamentowa.

W Polsce każde gospodarstwo domowe jest przypisane do jednego z 5 głównych operatorów systemu dystrybucyjnego (spółki te świadczą łącznie usługi dystrybucyjne dla 99,7% krajowych odbiorców energii elektrycznej). Przynależność do operatora systemu dystrybucyjnego jest niezmienna i zależy od lokalizacji klientów – obszar Polski jest podzielony na 5 części, w każdej z nich wykonuje usługi inny i tylko jeden z pięciu operatorów. Strategiczna rola energii elektrycznej wymusza na poszczególnych krajach wypracowanie mechanizmów w celu sprawnego funkcjonowania elektroenergetyki i zapewnienia prawidłowej współpracy między uczestnikami rynku energii tj. wytwórcami, dystrybutorami, spółkami obrotu i klientami. Z tego powodu w wielu krajach europejskich państwo reguluje/zatwierdza ceny energii elektrycznej dla klientów, którzy mogą kupować energię elektryczną tylko u jednego dostawcy (gospodarstwa domowe). W Polsce organem tym jest Urząd Regulacji Energetyki, który reguluje i zatwierdza ceny przedstawiane przez operatów  systemów dystrybucyjnych ze względu na ich monopolistyczną pozycje. Gospodarstwa domowe mogą jednak wybrać sprzedawcę energii elektrycznej. Na rynku polskim istnieje 5 głównych sprzedawców, którzy oferują energię elektryczną po różnych, acz zbliżonych cenach. Z możliwości zmiany sprzedawców energii elektrycznej skorzystało do 2012 roku mniej niż 1% klientów.

Ile płacimy?

Biorąc pod uwagę wyżej wymienione pozycje, przy dokonaniu założeń rocznej wielkości zużycia energii elektrycznej w przedziale 2500-5000 kWh można wyznaczyć średnie ceny energii elektrycznej dla gospodarstw domowych, dzięki czemu możliwe jest porównanie cen energii elektrycznej, jakie płacą Europejczycy. Na rysunku 1 zostały zestawione ceny energii elektrycznej dla gospodarstw domowych w drugim semestrze 2012 roku w krajach członkowskich Unii Europejskiej i w siedmiu innych.

Rys. 1. Ceny energii elektrycznej w drugim semestrze 2012 roku [eurocenty/kWh] (opracowanie własne autora, źródło: Eurostat (ec.europa.eu/eurostat‎))

Rys. 1. Ceny energii elektrycznej w drugim semestrze 2012 roku [eurocenty/kWh] (opracowanie własne autora, źródło: Eurostat (ec.europa.eu/eurostat‎))

Najwyższe ceny energii elektrycznej w rozpatrywanym czasie były w Dani i Niemczech odpowiednio na poziomie 0,2972 i 0,2676 euro/kWh. Na wysoką cenę energii elektrycznej w tych krajach miały wpływ wielkości podatków, jakie są zawarte w cenie energii elektrycznej. W Dani podatki stanowią 56%, a w Niemczech 46% ostatecznej ceny. W UE-27 średnia cena energii elektrycznej dla gospodarstw domowych wyniosła 0,1966 euro/kWh natomiast w strefie euro była niewiele większa i wyniosła w drugim semestrze 2012 roku 0,2061 euro/kWh. Ceny energii w Polsce są o około 22% niższe niż średnie w UE-27 i wyniosły 0,1529 euro/kWh. Są to ceny nie odbiegające od poziomu w innych krajach naszego regionu tj. Czech, Słowacji i Węgier. W Polsce podatki stanowiły 21,8% ostatecznej ceny energii elektrycznej w tym podatek VAT – wynoszący w Polsce 23% od kwoty netto i kwoty akcyzy oraz akcyza w wysokości 2 groszy za kWh. Najniższe ceny energii elektrycznej w EU-27 były w Rumuni i Bułgarii i wyniosły odpowiednio: 0,0955 i 0,1075 euro/kWh co stanowiło około 50% średniego poziomu cen w EU-27.

W EU-27 podatki stanowią 30% końcowej ceny energii elektrycznej. W strefie euro ten wskaźnik jest wyższy i wynosi 33%. Wysokie podatki występują, oprócz już wymiennych wyżej Danii i Niemiec, także w Macedonii i Portugali, odpowiednio na poziomie 53% i 43%. Najniższe podatki około 5% były w Wielkiej Brytanii i Malcie. Wszystkie podatki spełniają 4 główne funkcje: fiskalną, regulacyjną, stymulacyjną, informacyjną. W przypadku energii elektrycznej podobnie jak innych nośników energii (paliwa ciekłe, gaz, paliwa stałe) funkcja stymulacyjna odgrywa bardzo ważną rolę. Należy pamiętać, że energia elektryczna wciąż pochodzi głównie z paliw kopalnych, których zasoby są ograniczone. Wydaje się, że bardzo racjonalne jest opodatkowanie nośników energii (paliw), które są wyczerpywalne, które powinniśmy szanować i próbować zużywać ich jak najmniej w celu zapewnienia możliwości ich wykorzystanie innym pokoleniom. Podatki nałożone na nośniki energii mają na celu zmniejszenie oraz racjonalne i optymalne ich zużycie. Wysokości cen energii elektrycznej oferowanej konsumentom są niewątpliwie impulsem do wielu innych  procesów tj. poszukiwania innych źródeł energii, innowacje w celu zmniejszenia ilości zużywanej energii (elektronika, oświetlenie, ogrzewanie), a także zmiany codziennych przyzwyczajeń. Należy jednak pamiętać, że energia elektryczna jest najszlachetniejszym nośnikiem energii, ówcześnie niezbędnym do funkcjonowania ludzi  i jej zbyt wysokie ceny mogą hamować rozwój społeczeństwa. Zatem proces kształtowania cen energii elektrycznej powinien być prowadzony ze szczególną ostrożnością i troską poszczególnych państw na wszystkich etapach tj. produkcji, dystrybucji, opodatkowania.

Jeżeli uwzględnimy siłę nabywczą mieszkańców danego kraju, a ceny energii elektrycznej wyrazimy w sztucznej jednostce tzw. standardzie siły nabywczej (PPS). Teoretycznie, za jeden PPS można nabyć tę samą ilość towarów i usług w danym kraju. Jednakże różnice cen w poszczególnych krajach oznaczają, że różne ilości jednostek walutowych są potrzebne do zakupu tych samych towarów i usług w zależności od kraju. Na rysunku 2 zestawiono ceny energii elektrycznej w PPS w drugim semestrze 2012 roku. Najwyższe ceny energii były na Cyprze 0,3292 PPS, a w dalszej kolejności w Niemczech i niestety w Polsce odpowiednio: 0,2587 i 0,2586 PPS. Najniższe ceny energii były w Norwegii oraz Islandii, a z pośród krajów EU-27 w Finlandii i Francji.

Ze względu na różnice dochodów mieszkańców poszczególnych krajów EU-27 oraz ceny energii elektrycznej istnieje ogromna różnica w ilości energii elektrycznej, jaka może być nabyta za średnią płacę netto w poszczególnych krajach. Mieszkaniec Polski za średnią płacę netto mógł w 2011 kupić miesięcznie 3309 kWh energii elektrycznej. Tylko 6 krajów w EU-27 miało ten wskaźnik w 2011 roku niższy tj. Bułgaria – 2174, Rumunia – 2737, Słowacja – 2971, Litwa – 3030, Łotwa – 3167,  i Węgry – 3239 kWh. W 8 krajach EU-27 za średnią płacę netto można kupić ponad 10 tys. kWh energii elektrycznej tj. w Luxemburgu – 14043, Finlandii – 13446, Francji – 12848, Wielkiej Brytanii – 11231, Szwecji – 11185, Holandii – 11317, Austrii – 10748 oraz Belgii – 10434 kWh. W innych krajach wskaźnik ten kształtował się następująco: Włochy – 7734, Dania – 7197, Irlandia – 7114, Grecja – 6801, Hiszpania – 6537, Słowenia – 5529, Estonia – 5326, Portugalia – 4822, Malta – 4729, Czechy – 4495 oraz Cypr – 4099 kWh. W Niemczech, mino że ceny energii elektrycznej są prawie 2 razy wyższe niż w Polsce to za średnią płacę netto można w tym kraju kupić 2,5-krotnie więcej jednostek energii elektrycznej – dokładnie 8641 kWh. W przypadku minimalnego miesięcznego wynagrodzenia  netto wynoszącego w Polsce w 2012 roku 1111,86 złotych, możliwy jest zakup 1706 kWh energii elektrycznej.

Rys. 2 Ceny energii elektrycznej w drugim semestrze 2012 roku [PPS/kWh] oraz struktura wytwarzania energii elektrycznej w 2012 roku [%]. Długość słupka oznacza cenę w drugim semestrze 2012 roku [PPS/kWh] – etykiety po prawej stronie słupka. Wewnętrzny podział słupka określa udział poszczególnych technologii w produkcji energii elektrycznej (nie w cenie!) – etykietki procentowe na słupku dla ważniejszych źródeł w danym kraju.  Brak podziału słupka w 3 krajach oznacza brak danych o strukturze wytwarzania energii elektrycznej. (opracowanie własne autora, źródło: Eurostat (ec.europa.eu/eurostat‎))

Rys. 2 Ceny energii elektrycznej w drugim semestrze 2012 roku [PPS/kWh] oraz struktura wytwarzania energii elektrycznej w 2012 roku [%]. Długość słupka oznacza cenę w drugim semestrze 2012 roku [PPS/kWh] – etykiety po prawej stronie słupka. Wewnętrzny podział słupka określa udział poszczególnych technologii w produkcji energii elektrycznej (nie w cenie!) – etykietki procentowe na słupku dla ważniejszych źródeł w danym kraju. Brak podziału słupka w 3 krajach oznacza brak danych o strukturze wytwarzania energii elektrycznej. (opracowanie własne autora, źródło: Eurostat (ec.europa.eu/eurostat‎))

Od czego zależą ceny?

Ceny energii elektrycznej zależą od wielu innych czynników tj. popytu i podaży, sytuacji geopolitycznej w tym udziału i dywersyfikacji nośników energii z importu, kosztów ochrony środowiska, kosztów przesyłu i dystrybucji, warunków i zjawisk pogodowych, kosztów wsparcia wybranych źródeł energii elektrycznej (odnawialne źródła energii, wysokosprawna kogeneracja). Ogromny wpływ na ceny energii elektrycznej ma struktura produkcji energii elektrycznej. Każda technologia produkcji energii elektrycznej różni się kosztami inwestycyjnymi, stałymi i zmiennymi.  Na rysunku 2 przedstawiono strukturę produkcji energii elektrycznej. Z powodu ogromnej liczby czynników, które – jak już wspomniano wyżej – mają wpływ na ostateczną cenę energii elektrycznej oferowanej gospodarstwom domowym, analizując wykres 2 nie można jednoznacznie przesądzić, która technologia umożliwia produkcję energii elektrycznej po najniższych kosztach. Można jednak na wykresie 2 można zaobserwować, że w krajach w których energia elektryczna produkowana jest głównie w elektrowniach jądrowych lub wodnych ceny energii są stosunkowo niskie tj.: Francji, Szwecji, Finlandii, Słowenii, Austrii. Obserwacja ta jest zgodna z publikacjami naukowymi oraz raportami  min. Międzynarodowej Agencji Energetyki, OECD [1], Ministerstwa Gospodarki [2], w których koszty produkcji energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych są najniższe, szczególnie gdy po uwagę weźmiemy przyszłe koszty uprawnień do emisji CO2 w elektrowniach konwencjonalnych.

Struktura produkcji energii elektrycznej ma bezpośredni wpływ na koszty ochrony środowiska. Należy pamiętać, że w krajach UE obowiązują takie same standardy i przepisy w kwestii ochrony środowiska i wielkości emisji z instalacji energetycznych (np. dyrektywa z 2010/75/ EU tzw. IED) zatem na różnice kosztów ochrony środowiska w poszczególnych krajach ma wpływ przede wszystkim wybrana technologia wytwarzania, a nie poziom technologii chroniących środowisko. Najwyższe koszty produkcji energii elektrycznej są w tzw. odnawialnych źródłach energii. W Niemczech w 2013 roku koszt wytworzenia energii elektrycznej w OŹE był 4 razy wyższy niż w elektrowniach konwencjonalnych [1],[2]. W strukturze cen energii elektrycznej w Niemczech udział kosztów wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych jest taki sam jak ze źródeł konwencjonalnych (po około 50 euro/MWh) mimo, że w kraju tym z OŹE pochodzi wciąż tylko 20% energii elektrycznej, przy czym już ponad 50% mocy wytwórczej jest ulokowana w tych źródłach.

W krajach EU około połowę ceny netto, po jakiej konsumenci kupują energię elektryczną stanowią opłaty dystrybucyjne. Planowane ich uwolnienie w Polsce dla gospodarstw domowych budzi duże i zrozumiałe obawy konsumentów o przyszłe ceny energii elektrycznej, które uwzględniając siłę nabywczą są już jednymi z najwyższych w Europie.


 

Bibliografia:
[1] Organisation for Economic Co-operation and Development/International Energy Agency 2010, „Projected Costs of Generating Electricity” Paryż, Francja.
[2] Ministerstwo Gospodarki Pełnomocnik Rządu ds. Polskiej Energetyki Jądrowej 2010, „Program Polskiej Energetyki Jądrowej”, Warszawa, Polska

Janusz Zyśk

mgr inż. Janusz Zyśk – absolwent Wydziału Fizyki i Informatyki Stosowanej Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *