Klasyfikacja odpadów promieniotwórczych

Stosowanie substancji promieniotwórczych w nauce, przemyśle i medycynie powoduje – jak każda działalność człowieka – powstawanie odpadów. Do tych materiałów zalicza się wszelkiego rodzaju substancje, których dalsze wykorzystanie jest niemożliwe lub też nieopłacalne. Klasyfikacji odpadów promieniotwórczych dokonuje się ze względu na stan skupienia, aktywność, rodzaj emitowanego promieniowania, czas połowicznego rozpadu oraz stopień radiotoksyczności. Podział ten ułatwia stosowanie odpowiednich metod przetwarzania i składowania w taki sposób, by zminimalizować do akceptowalnie niskich poziomów wpływ odpadów promieniotwórczych na organizmy żywe jak i środowisko naturalne. [1]

W Polsce postępowanie z odpadami promieniotwórczymi reguluje Prawo Atomowe, które wdraża, oparte na rekomendacjach Międzynarodowej Komisji Ochrony Radiologicznej (International Commission of Radiological Protection – ICRP), Dyrektywy Rady Unii Europejskiej oraz przepisy Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej w Wiedniu [2]. Obowiązujące od 3 grudnia 2002 roku Rozporządzenie Rady Ministrów klasyfikuje odpady promieniotwórcze ze względu na aktywność według kategorii na nisko-, średnio- i wysokoaktywne. Ustanowiono dodatkowo podział na podkategorie:

  1. odpady przejściowe – jeżeli stężenie promieniotwórcze izotopów w tych odpadach w momencie ich wytworzenia jest takie, że w okresie 3 lat obniży się poniżej wartości określonych dla odpadów niskoaktywnych;
  2. odpady krótkożyciowe – jeżeli zawierają izotopy, których okres połowicznego rozpadu nie przekracza 30 lat;
  3. odpady długożyciowe – których okres połowicznego rozpadu przekracza 30 lat.

Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze kwalifikuje się ze względu na poziom aktywności:

  1. niskoaktywne – jeżeli aktywność zawartych w nich izotopów nie przekracza wartości 108 Bq;
  2. średnioaktywne – jeżeli aktywność zawartych w nich izotopów przekracza wartość 108 Bq, ale nie przekracza wartości 1012 Bq;
  3. wysokoaktywne – jeżeli aktywność zawartych w nich izotopów przekracza wartość 1012 Bq.

Do działań podejmowanych z odpadami należy w pierwszej kolejności unieszkodliwianie, a więc zmniejszanie objętości, zestalanie i umieszczanie w opakowaniach a następnie składowanie. W Polsce odbiorem, transportem, przetwarzaniem i składowaniem odpadów promieniotwórczych, zajmuje się Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych (ZUOP). Miejscem, gdzie są one składowane jest składowisko w Różanie, działające od 1961 roku. Wieloletnie badania prowadzone przez Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej w Warszawie wykazały, że stężenia substancji promieniotwórczych w glebie, wodzie i powietrzu wokół ośrodka są na niskim, dopuszczalnym poziomie a moc dawki promieniowania gamma jest na poziomie tła naturalnego.

Wspomniane wcześniej rozporządzenie reguluje również postępowanie z wypalonym paliwem jądrowym, które traktowane jest oddzielnie. Należy zwrócić uwagę, że paliwo takie, choć z różnym stopniem wzbogacenia, stosowane jest nie tylko w reaktorach energetycznych (elektrownie jądrowe) ale także w ośrodkach naukowych, jak np. reaktor badawczy MARIA w Instytucie Energii Atomowej POLATOM. Jak pisze doc. Tadeusz Musiałowicz, który kontrolował elektrownie jądrowe w Belgii, Holandii, ówczesnym RFN i we Włoszech w ramach systemu zabezpieczeń (safeguard), paliwo jądrowe nie było deklarowane jako odpad a jako materiał do ponownego wykorzystania. Początkowo paliwo było schładzane w basenie na terenie elektrowni a następnie wysyłane do stacji przerobu wypalonego paliwa przeważnie w La Hague we Francji. Takie postępowanie jest kontynuowane w Rosji, Francji, Wielkiej Brytanii a także Japonii.

W Polsce, jesteśmy na początku drogi wdrażania Programu Polskiej Energetyki Jądrowej i obecnie nie ma jeszcze ustaleń co do programu postępowania z wypalonym paliwem z elektrowni jądrowych.


Bibliografia:
[1] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 2002r. w sprawie odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego (Dz. U. z 2002r. Nr 230 poz. 1925)
[2] Publikacje pracowników Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej dostępne na stronie www.clow.waw.pl
[3] The Principles of Radioactive Waste Management, IAEA Vienna, Safety Series No. 111-F
[4] „Długoletni program szkoleniowy w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej”, Projekt realizowany ze Środków Przejściowych UE, Instytut Energii Atomowej, Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej, Warszawa 2008


[1] Oczywiście powstawanie odpadów nie jest jedynym warunkiem bilansu korzyści – i straty. Wolę usunąć to zdanie niż wnikać dodatkowo w ALARA itd.

[2] Ten fragment musi być w tej formie, doc. Musiałowicz zwrócił mi uwagę, że prawo oparte jest na Dyrektywach i przepisach IAEA a te dopiero oparte SA na rekomendacjach ICRP – i uwaga ta jest sluszna i konieczna do sprostowania

Krzysztof Ciupek

mgr Krzysztof Ciupek – absolwent Wydziału Fizyki i Informatyki Stosowanej AGH w Krakowie. Od 2008 roku jest pracownikiem Zakładu Kontroli Dawek i Wzorcowania w Centralnym Laboratorium Ochrony Radiologicznej w Warszawie.

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *